Als Ai alles doet, waarvoor heb ik dan nog hersens nodig?
Word je dommer van AI, of juist slimmer?
Herken je dit? Je typt een vraag in ChatGPT of Claude, krijgt in tien seconden een perfect gestructureerd antwoord, en denkt: ‘wow, dat had ik nooit voor elkaar gekregen, althans niet binnen korte tijd’.
AI levert zichtbaar heldere, overzichtelijke resultaten en het ziet er meteen professioneel uit. In een oogwenk. Daarvoor moeten wij mensen heel wat meer moeite doen.
Dus waarom niet gewoon al het denkwerk en uitzoekwerk door AI laten doen, die kan het toch beter?
Maar worden wij daar op den duur niet dommer van?
Een deel van de werkende bevolking die men AI te maken heeft, ziet het stoppen met zelf nadenken als één van de risico’s van AI.
Onderzoekers van het MIT publiceerden dit jaar een studie. Hun conclusie: langdurig gebruik van AI leidt tot “cognitieve schuld”. Wie de hersenen een tijdlang minder intensief gebruikt, kan daarna moeilijker terugschakelen naar het volledige gebruik van de eigen hersencapaciteit. Neuropsycholoog Erik Scherder formuleerde het nog directer: op de langere termijn word je dommer — of minder slim dan je had kunnen zijn.
Maar er is ook kritiek. Het MIT-onderzoek telde maar achttien deelnemers die het afmaakten. De bevindingen zijn dus voorlopig. Bovendien vertelt de studie een interessant tweede verhaal dat nauwelijks de aandacht krijgt: studenten die eerst zelf een essay schreven en daarna pas ChatGPT gebruikten, vertoonden juist een hogere hersenactiviteit. Cognitieve taken te vroeg uitbesteden aan AI werkt negatief — later inzetten werkt juist positief. Lees het artikel.
Met andere woorden: het gaat niet óm AI, maar om hóé je het inzet.
Als je AI effectief wilt gebruiken – en tevens rekening wilt houden met je eigen ecologische en sociale footprint qua datacenters – dan is goed kunnen nadenken over de juiste prompt nodig vóórdat je gaat typen. Geen iteratief proces dus, maar eerst zelf eens goed nadenken over wat je exact wilt en hoe je dat zo duidelijk omschrijft dat AI zich niet kan vergissen.
Hier zit precies de crux. Want wie AI effectief wil gebruiken, moet dus iets heel menselijks doen: helder nadenken over wat je eigenlijk wilt. Wat is mijn doel? Wie is mijn lezer? Welke toon past? Wat mag er absoluut niet in staan? Wat wil ik dat AI precies voor mij doet?
Prompt engineering is de kunst van het effectief communiceren met AI
Het gaat verder dan een vraag stellen — het is een verfijnd proces waarbij je AI instrueert, begeleidt en de mogelijkheden maximaal benut. Een essentiële deelvaardigheid daarin is taakdecompositie: het systematisch uiteenrafelen van alle informatie die een taak nodig heeft. Alle stappen van een taak op een rij zetten in een logische volgorde, zodat AI die stappen kan volgen.
Dat vergt echt wel even stilstaan en focussen. Nadenken dus.
Ik merk het zelf ook. Sinds ik serieuzer met AI werk, ben ik bewuster gaan nadenken over mijn eigen processen. Wat wil ik precies communiceren? Wat is de logische volgorde? Wat is de kern van mijn boodschap? AI dwingt me om scherper te zijn — niet luier. Snel teksten maken kan AI best goed, ook in mijn stijl. Als ik goede instructies geef is het vaak voor 80% goed in de eerste reactie van AI – een enorme tijdswinst. En daarna ga ik zelf aan de slag met redactie.
Dommer of slimmer door AI? Het hangt van jou af en hoe je ermee omgaat
Een groot deel van de Nederlandse werknemers ziet AI als hulpmiddel, niet als vervanger van het menselijk denkvermogen. Dat lijkt me de juiste houding.
AI is een assistent, geen baas. Als jij hem laat nadenken terwijl jij achteroverleunt en denkt dat AI alles wel weet en doet, verleer je inderdaad iets. Maar als jij hem inzet als klankbord, als eerste kladversie, als sparringpartner — terwijl jij het eindoordeel houdt — dan word je er scherper van.
Blijf zelf nadenken – misschien net iets anders dan voorheen. Ook weer goed om in je eigen hersenen nieuwe neurale netwerken aan te maken (= leren). Gebruik AI om sneller te komen waar je heen wilt, niet om een beetje rond te wandelen zonder dat je weet waar je naartoe gaat.
Wil je weten hoe dat er in de praktijk uitziet — voor jouw communicatie, in jouw eigen stijl? Neem gerust contact op, dan kijk ik graag met je mee.
